Pierwszy japoński tekst poświęcony herbacie powstał w XIII w. Był to Kissa yōjōki, czyli Zapiski o zdrowotnym działaniu picia herbaty i popełnił go niejaki Myōan Eisai, buddyjski mnich, który pozwolił sobie zaimplementować na gruncie japońskim dwa chińskie wynalazki: buddyzm Rinzai zen oraz zieloną herbatę. W Chinach napój ten znany był od dawna, co niewątpliwie dobrze świadczy o Chińczykach. O mnichu dobrze świadczy m.in. poniższy fragment Kissa yōjōki:
W wielkim kraju Chin piją herbatę, przez co nie mają kłopotów z sercem i żyją długo. Nasz kraj jest pełen chorych, słabowitych ludzi po prostu dlatego, że nie pijemy tego napoju. (…) Kiedy całe ciało czuje się słabo, to znak, że serce potrzebuje wsparcia. Pij dużo herbaty, a twoja energia będzie odbudowana.
Kissa yōjōki traktuje w głównej mierze o właściwościach leczniczych zielonej herbaty, a także jej wyjątkowych walorach smakowych. We wstępie Myōan Eisai pisze tak:
Herbata jest magicznym lekarstwem wzmacniającym zdrowie, cudowną sztuką przedłużania życia. Gdy rośnie w górach i dolinach, ziemię tę [wypełnia] boski duch. Jeśli ludzie będą ją zrywali, cieszyć się będą długim żywotem.
Prawda, że pięknie? Tak się dziwnie składa, że wśród (z natury) małomównych mnichów buddyjskich istnieje niebagatelna grupa prawdziwych krasomówców. Ot, ironia losu.
Ok, do rzeczy. Ceremonia picia herbaty, ściśle powiązana z zen, doskonale ilustruje minimalizm estetyczny japońskiego buddyzmu. Kontemplacja pustki – Sunyaty – nie stanowi jedynie intelektualnej spekulacji, a jest częścią codzienności, przejawiającą się w zewnętrznej prostocie. Tekstem niezbędnym do zrozumienia sztuki herbaty jest dzieło Namboroku, autorstwa mistrza Sen no Rikyū, skompilowane po śmierci mnicha przez jego ucznia – Sokei Nambo. W tekście czytamy:
Sztuka herbaty w małym pokoju oznacza praktykowanie nauki Buddy i osiąganie oświecenia. Uprzednio ludzie doceniali piękno architektury, lub wytworny kształt naczyń w herbacianym pokoju. Lecz jest to wyłącznie sprawa świecka. Wystarczy mieć dom by uniknąć słoty i pożywienie by nie być głodnym. Ta prosta droga życia jest dokładnie tym, co nauczał Budda. Istota herbacianej sztuki, to czerpać wodę, zbierać drwa, przygotowywać wrzątek i parzyć herbatę. Ofiarować czarkę herbaty Buddzie, a resztę podzielić między pozostałych gości. Umieścić kwiat w wazonie i zapalić kadzidło. Zachowywać się tak, jak przystoi Buddom i Patriarchom.
Zatem codzienne czynności stanowią w istocie naukę Buddy. Mistrz Rikyu był autorem pojęcia wabi, tj. sposobu życia, polegającym na nieposiadaniu Niczego, które najczęściej interpretuje się jako fizyczne ubóstwo. Aczkolwiek, zgodnie z teorią wabi – Noc jest Dniem, Nic jest Wszystkim, a Brak jest Dostatkiem.
Źródła:
Zen i sztuka ceremonii herbaty – Nanrei Sohaku Kobori
Kissa yōjōki, czyli „Zapiski o zdrowotnym działaniu picia herbaty” – japonia.org.pl
Najważniejszym literackim dziełem potrzebnym do zrozumienia sztuki herbaty jest Namboroku. Zostało ono skompilowane po śmierci Rikyu, przez jego ucznia Sokei Nambo. Rikyu mówi w nim co następuje:
| “Sztuka herbaty w małym pokoju oznacza praktykowanie nauki Buddy i osiąganie oświecenia. Uprzednio ludzie doceniali piękno architektury, lub wytworny kształt naczyń w herbacianym pokoju. Lecz jest to wyłącznie sprawa świecka. Wystarczy mieć dom by uniknąć słoty i pożywienie by nie być głodnym. Ta prosta droga życia jest dokładnie tym, co nauczał Budda. Istota herbacianej sztuki, to czerpać wodę, zbierać drwa, przygotowywać wrzątek i parzyć herbatę. Ofiarować czarkę herbaty Buddzie, a resztę podzielić między pozostałych gości. Umieścić kwiat w wazonie i zapalić kadzidło. Zachowywać się tak, jak przystoi Buddom i Patriarchom.” |
Z powyższego fragmentu, można wywnioskować, że Rikyu próbował świeckich ludzi uczynic świadomymi faktu, że ich codzienne życie i działania, takie jak noszenie wody, zbieranie drew, czy układanie kwiatów w rozbitym wazonie, jest w istocie nauką Buddy. Można to określić jako “estetyczne życie Niczego”. Rikyu nazwał to `wabi’.
Wabi jest sposobem życia, polegającym na nie posiadaniu Niczego, co czasem bywa interpretowane jako ubóstwo. Zwykle termin ten odnosi się do materialnego lub ekonomicznego niedostatku. Ale w życiu wabi, Nic jest Wszystkim, brak może być dostatkiem, a chwila nieskończonością
